Top 5 điều cần biết về kinh nghiệm mở tiệm, kinh doanh nhỏ là điều nhiều người mới băn khoăn trước khi bắt tay làm. Mở tiệm, kinh doanh nhỏ mà đọc chục bài chia sẻ kinh nghiệm, mỗi bài lại nói một kiểu, cuối cùng vẫn không biết bắt đầu từ đâu. Đây là tình huống chúng tôi gặp thường xuyên khi tư vấn cho khách mới.
Chúng tôi gom lại thành 5 điều nền tảng dưới đây, cần nắm trước khi bắt tay làm thật. Đây không phải bí quyết chuyên sâu cho riêng một ngành nào.
Nghe nhiều người chia sẻ kinh nghiệm mở tiệm nhưng áp dụng vào mới thấy mỗi nơi một kiểu
Người bán trà sữa khuyên một kiểu. Người mở tiệm tạp hóa lại khuyên kiểu khác. Ai cũng đúng với tiệm của họ, nhưng gộp chung lại thì rối.
Vấn đề không phải thiếu thông tin. Vấn đề là chưa biết nên ưu tiên đọc phần nào trước, làm cái gì trước.
Chúng tôi chọn ra 5 điều dưới đây theo ba tiêu chí riêng. Một, kinh nghiệm đó phải áp dụng được cho nhiều loại hình kinh doanh nhỏ, từ quán ăn, tiệm tạp hóa đến shop quần áo. Hai, người đọc phải tự chuẩn bị được trước khi mở tiệm, không cần chờ có kinh nghiệm thực chiến mới làm theo.
Ba, đây không phải bí quyết chỉ đúng cho một ngành riêng, kiểu cách pha trà sữa ngon hay cách chọn vải may áo. Nó là phần nền. Phần chuyên sâu theo từng ngành, bạn sẽ cần tìm hiểu thêm khi bắt tay vào làm thật.
Điều 1: Kinh nghiệm tính điểm hòa vốn trước khi mở tiệm
Điểm hòa vốn là mức doanh thu tối thiểu để tiệm không lỗ. Nói dễ hiểu, đó là mức tiền bán ra vừa đủ bù chi phí bỏ ra, chưa có lãi. Nghe đơn giản, nhưng phần lớn người mới mở tiệm bỏ qua bước này. Họ thuê mặt bằng, mua hàng, rồi mới tính xem mỗi ngày cần bán bao nhiêu mới đủ vốn.
Cách tính không phức tạp. Bạn cộng hết chi phí cố định trong tháng — tiền thuê mặt bằng, lương nhân viên, điện nước, khấu hao thiết bị. Đây là những khoản phải trả dù bán được hàng hay không.
Ví dụ cách tính điểm hòa vốn cho tiệm cà phê nhỏ
Giả sử một tiệm cà phê nhỏ ở vùng ven TP.HCM có chi phí cố định khoảng 25 triệu đồng mỗi tháng. Mỗi ly cà phê bán 25.000 đồng, chi phí nguyên liệu và cốc khoảng 8.000 đồng. Vậy mỗi ly lãi gộp 17.000 đồng.
Lấy 25 triệu chia cho 17.000, bạn cần bán khoảng 1.470 ly một tháng. Tức gần 50 ly mỗi ngày mới hòa vốn. Con số này giúp bạn hình dung ngay mặt bằng đang nhắm tới có đủ khách hay không. Đủ để bán 50 ly cà phê mỗi ngày, đó mới là mức hòa vốn.
Việc này hợp với người lần đầu mở tiệm, chưa quen tính toán tài chính. Nhiều người quen làm chuyên môn — nấu ăn ngon, pha chế giỏi — nhưng lại ngại đụng vào con số. Chúng tôi khuyên nên tập tính trước khi ký hợp đồng thuê mặt bằng, không phải tính sau.
Nắm được dòng tiền ra vào của tiệm ngay từ đầu sẽ giúp bạn tránh quyết định cảm tính. Muốn hiểu sâu hơn, bạn có thể đọc thêm về khái niệm dòng tiền trong kinh doanh. Đây là cách tiền mặt thực sự di chuyển trong một tiệm nhỏ, từ lúc thu tiền khách tới lúc trả nhà cung cấp.
Nhưng đừng xem điểm hòa vốn là con số cố định, đúng tuyệt đối. Nó chỉ là mốc tham khảo ban đầu. Kinh doanh thực tế còn phụ thuộc mùa vụ — tiệm nước giải khát mùa hè bán chạy hơn mùa mưa.
Nó còn phụ thuộc đối thủ mới mở cạnh bên, hay giá nguyên liệu tăng bất ngờ. Tính hòa vốn giúp bạn có kỳ vọng thực tế. Nó không phải công cụ dự đoán chính xác tuyệt đối doanh thu tháng đầu.
Điều 2: Kinh nghiệm chọn địa điểm, thiết bị phù hợp quy mô thực tế
Chúng tôi từng gặp một khách hàng mở quán ăn nhỏ trên đường lớn. Họ thuê mặt bằng 20 triệu đồng một tháng, mua bếp công nghiệp và bàn ghế cao cấp ngay từ ngày đầu. Ba tháng sau, quán đóng cửa vì doanh thu không đủ trả tiền mặt bằng.
Đây là sai lầm khá phổ biến. Đầu tư quá tay vào địa điểm đẹp, thiết bị xịn ngay từ đầu. Trong khi đó, lượng khách chưa đủ ổn định để gánh nổi chi phí này.
Ngân sách hạn chế thì nên chọn mặt bằng vừa đủ, không cần mặt tiền đường lớn ngay từ đầu. Một tiệm nhỏ trong hẻm gần khu dân cư, chi phí thuê chỉ bằng một nửa mặt tiền. Vẫn có thể đông khách nếu sản phẩm tốt và biết quảng bá qua kênh online.
Thiết bị cũng vậy — nên mua loại vừa đủ công suất cho quy mô hiện tại, không cần loại lớn nhất thị trường. Bạn có thể tham khảo thêm kinh nghiệm thực tế trong bài kinh doanh nhỏ tại nhà, nhập ít hàng có lời không. Cách cân đối vốn ban đầu ở mô hình nhỏ tại nhà cũng áp dụng được cho tiệm mặt bằng nhỏ.
Tuy nhiên đừng chọn quy mô quá nhỏ, đến mức hết chỗ xoay khi buôn bán tốt lên. Chúng tôi từng thấy nhiều tiệm phải chuyển địa điểm chỉ sau nửa năm. Lý do là diện tích ban đầu quá chật, không đủ chỗ cho khách hay chỗ để hàng.
Mỗi lần chuyển là mất thêm chi phí đặt cọc, sửa sang. Khách quen cũng cần thời gian làm quen lại địa chỉ mới. Kinh nghiệm ở đây là chọn mức đầu tư vừa đủ cho hiện tại, nhưng dự trù thêm một khoảng nhỏ cho khả năng mở rộng sau này.
Điều 3: Kinh nghiệm bảo vệ tài sản, phòng ngừa rủi ro ngay từ đầu (két sắt, khóa an toàn)
Tiệm nào có tiền mặt và hàng hóa giá trị trong tay — tiệm vàng, tiệm điện thoại, tiệm tạp hóa lớn — đều nên nghĩ đến chuyện bảo vệ tài sản ngay từ ngày mở cửa. Không phải đợi có vụ mất trộm mới đi mua két sắt. Chúng tôi từng tư vấn một tiệm tạp hóa ở ngoại thành.
Họ để tiền lẻ và hàng trong tủ kính thường, không có biện pháp bảo vệ nào khác. Sau một lần bị cạy cửa mất sạch tiền bán buổi tối, họ mới quay lại hỏi phương án an ninh.
Vài trang bị cơ bản đáng cân nhắc ngay từ đầu:
- Két sắt mini để tại quầy, giá tham khảo khoảng 1,5 đến 4 triệu đồng tùy dung tích và độ dày thép, dùng cất tiền mặt cuối ngày trước khi mang đi gửi ngân hàng.
- Khóa điện tử cho cửa cuốn hoặc cửa kính, giá phổ biến từ 2 đến 5 triệu đồng, thay cho khóa cơ dễ bị làm giả hoặc cạy phá.
- Camera an ninh kết nối wifi, xem được qua điện thoại, giúp chủ tiệm theo dõi từ xa kể cả khi không có mặt tại chỗ.
Mức độ đầu tư nên tương xứng với giá trị tài sản thực tế của tiệm. Một tiệm tạp hóa nhỏ bán vài triệu đồng hàng mỗi ngày không cần hệ thống an ninh như tiệm vàng. Bỏ vài chục triệu đồng cho camera, khóa vân tay, cửa thép chống cắt, trong khi doanh thu ngày chưa tới một triệu, là đầu tư lệch.
Số tiền đó nên dồn vào hàng hóa hay quảng bá thì hợp lý hơn. Cân đối đúng mức mới là kinh nghiệm đáng học, không phải cứ đầu tư cao nhất là an toàn nhất.
Điều 4: Kinh nghiệm định giá sản phẩm, dịch vụ vừa có lãi vừa cạnh tranh
Định giá sai theo hai hướng đều nguy hiểm. Định giá quá cao, khách so sánh vài nơi rồi bỏ đi. Định giá quá thấp, bán càng nhiều càng lỗ, có khi vài tháng sau mới nhận ra. Cả hai đều ảnh hưởng tới việc tiệm có tồn tại lâu dài hay không.
Cách chúng tôi thường gợi ý cho khách mới là tính giá vốn thật đầy đủ trước. Giá vốn bao gồm cả nguyên liệu, công vận chuyển, hao hụt, chứ không chỉ giá nhập hàng trên hóa đơn. Sau đó cộng thêm biên lợi nhuận mong muốn, thường dao động 20 đến 40% tùy ngành hàng.
Rồi so với giá bán của các tiệm tương tự trong khu vực. Nếu giá tính ra cao hơn đối thủ quá nhiều, bạn cần xem lại chi phí đầu vào. Đừng vội hạ giá bán ngay rồi chịu lỗ.
Sai lầm thường gặp khi định giá theo cảm tính
Cách nhập hàng cũng ảnh hưởng trực tiếp tới giá vốn. Nếu còn phân vân giữa nhập hàng trả trước để được giá tốt hơn, hay ký gửi để giảm rủi ro tồn kho, bạn nên cân nhắc kỹ trước khi chọn. Bạn có thể xem thêm bài tư vấn nên nhập hàng trả trước hay ký gửi với nhà cung cấp mới để chọn phương án phù hợp với dòng vốn hiện có.
Người mới kinh doanh chưa có kinh nghiệm định giá thường mắc một lỗi giống nhau. Họ định giá theo cảm tính, thấy đối thủ bán bao nhiêu thì bán gần bằng, không tính lại chi phí của riêng mình. Mỗi tiệm có chi phí mặt bằng, nhân công khác nhau. Vì vậy giá vốn cũng khác nhau, không thể copy nguyên giá bán của tiệm khác.
Giá thị trường không đứng yên. Giá nguyên liệu đầu vào tăng theo mùa, chi phí vận chuyển thay đổi, đối thủ mới mở lại khuyến mãi mạnh. Định một lần rồi để nguyên cả năm là kinh nghiệm sai.
Chúng tôi khuyên nên rà lại giá vốn mỗi quý. Ít nhất là mỗi khi thấy chi phí nhập hàng biến động rõ rệt.
Điều 5: Kinh nghiệm chọn kênh bán hàng phù hợp (một kênh hay đa kênh) ngay từ giai đoạn đầu
Mở tiệm vật lý xong lại phân vân có nên bán thêm trên Shopee, TikTok Shop, hay lập nhóm Zalo bán hàng cho khách quen. Câu hỏi này chúng tôi nghe rất nhiều từ khách mới mở tiệm những tháng đầu.
Kinh nghiệm của chúng tôi là nên chọn một kênh chính trước, làm cho tốt, rồi mới mở rộng. Tập trung bán tại tiệm, chăm sóc khách quen qua một nhóm chat riêng — chẳng hạn tạo nhóm trên Zalo hay các nền tảng lập nhóm chat như group-chats.com — sẽ dễ quản lý hơn nhiều. So với việc vừa bán tại quầy, vừa chạy quảng cáo trên ba sàn thương mại điện tử cùng lúc, khi nhân lực còn mỏng.
Người mới kinh doanh thường muốn có mặt ở mọi kênh ngay từ đầu, nghĩ vậy sẽ bán được nhiều hơn. Kết quả thường ngược lại. Nguồn lực bị chia nhỏ, kênh nào cũng làm nửa vời, không kênh nào đủ tốt để giữ khách.
Quyết định này còn tùy đặc thù ngành hàng, không có công thức chung cho mọi loại hình. Quán ăn, quán cà phê phục vụ tại chỗ thì kênh chính vẫn là mặt bằng vật lý. Bán online lúc này chỉ là phụ thêm, cho đơn giao gần khu vực.
Ngược lại, shop quần áo hay đồ gia dụng có thể ưu tiên kênh online ngay từ đầu, vì khách hàng có thói quen xem sản phẩm trên mạng trước khi mua. Nắm được đặc thù ngành mình đang làm quan trọng hơn việc học theo mô hình đa kênh của tiệm khác.
Bảng tổng hợp Top 5 điều cần biết về kinh nghiệm mở tiệm, kinh doanh nhỏ
Để dễ nhìn lại toàn bộ, chúng tôi tóm gọn 5 điều trên thành bảng dưới đây. Bạn có thể dùng nó như một checklist nhanh, trước khi ký hợp đồng thuê mặt bằng hay nhập lô hàng đầu tiên.
| Điều cần biết | Ảnh hưởng nếu bỏ qua | Cách chuẩn bị trước |
|---|---|---|
| Tính điểm hòa vốn | Kỳ vọng doanh thu không thực tế, dễ hụt vốn giữa chừng | Cộng đủ chi phí cố định và biến đổi trước khi ký hợp đồng thuê |
| Chọn địa điểm, thiết bị phù hợp quy mô | Gánh chi phí quá tải khi doanh thu chưa ổn định, dễ đuối vốn sau vài tháng | Cân đối đầu tư theo ngân sách, dự trù thêm cho khả năng mở rộng |
| Bảo vệ tài sản, phòng ngừa rủi ro | Rủi ro mất mát tiền mặt, hàng hóa giá trị | Trang bị an ninh tương xứng với giá trị tài sản thực tế, không cần cao nhất ngay |
| Định giá sản phẩm, dịch vụ | Lỗ vốn hoặc mất khách vì giá không cạnh tranh | Tính theo chi phí thực tế, đối chiếu giá thị trường, rà soát định kỳ |
| Chọn kênh bán hàng phù hợp | Phân tán nguồn lực ngay từ đầu, kênh nào cũng làm nửa vời | Tập trung một kênh chính, làm tốt rồi mới mở rộng thêm |
Câu hỏi thường gặp
Nên tính điểm hòa vốn trước hay sau khi đã thuê mặt bằng, mua thiết bị?
Nên tính trước. Sau khi đã đặt cọc mặt bằng hay mua thiết bị, bạn gần như không còn đường lùi. Mọi con số lúc đó chỉ còn ý nghĩa tham khảo. Tính trước giúp bạn biết mặt bằng đang nhắm tới có khả thi hay không, trước khi bỏ tiền cọc.
Tiệm kinh doanh nhỏ có cần đầu tư két sắt ngay từ ngày đầu mở cửa không?
Còn tùy loại hình. Nếu tiệm giữ tiền mặt hoặc hàng giá trị qua đêm — như tiệm tạp hóa, tiệm vàng, tiệm điện thoại — nên có két sắt ngay từ đầu, không cần chờ có sự cố. Nếu tiệm chủ yếu bán online, ít giữ tiền mặt tại chỗ, có thể ưu tiên khoản đầu tư khác trước.
Định giá sản phẩm nên tham khảo đối thủ hay tính từ chi phí của mình trước?
Tính từ chi phí của mình trước, rồi mới đối chiếu với giá đối thủ. Copy nguyên giá bán của tiệm khác, trong khi chi phí mặt bằng và nhân công của bạn khác họ, là cách định giá dễ dẫn tới lỗ mà không hay biết.
Mới mở tiệm nên bán một kênh hay đa kênh ngay từ đầu để tránh phân tán nguồn lực?
Nên chọn một kênh chính trước, nhất là khi nhân lực còn mỏng và vốn còn hạn chế. Khi kênh đó đã ổn định, có lượng khách quen nhất định, lúc đó mở rộng thêm kênh thứ hai sẽ vững hơn. Vững hơn nhiều so với dàn trải ngay từ ngày đầu.
