Cuối tháng cộng sổ sách, doanh thu lên đến vài chục triệu nhưng nhiều chủ shop vẫn ngập ngừng khi được hỏi có lãi hay không. Chúng tôi gặp tình huống này khá thường xuyên với những người mới mở quán hoặc bán hàng online. Tiền vào đều đặn, hàng bán ra liên tục, thế nhưng ít ai biết chính xác mình đã đi được đến đâu. Bài viết này giải thích điểm hòa vốn là gì theo cách dễ hiểu nhất, kèm công thức cụ thể để bạn tự tính ngay hôm nay.
Bán hàng cả tháng mà không biết mình đang lãi hay lỗ
Có một bạn từng nhờ chúng tôi xem sổ sách khi vừa mở quán cà phê nhỏ ở khu Bình Thạnh. Tháng đầu doanh thu hơn 80 triệu đồng, nhìn qua ai cũng thấy ổn. Nhưng khi cộng hết tiền thuê mặt bằng, nguyên liệu và lương nhân viên, bạn ấy thực ra đang lỗ gần 5 triệu. Con số doanh thu đã đánh lừa bạn suốt hai tuần liền.
Bán hàng online qua Facebook cũng dễ rơi vào đúng cái bẫy này. Đơn về đều, khách khen nức nở, nhưng tiền quảng cáo, phí ship hoàn và chiết khấu sàn âm thầm ăn hết phần lãi. Lợi nhuận thật sự đã bị bào mòn từ lúc nào không hay.
Lý do nằm ở chỗ chưa ai tính rõ phải bán đến mức nào thì mới hết lỗ. Đó chính là lúc khái niệm điểm hòa vốn cần xuất hiện, thay vì đợi đến cuối tháng mới biết kết quả. Nắm được mốc này, bạn sẽ chủ động hơn nhiều trong từng ngày kinh doanh. Bạn có thể tham khảo thêm khái niệm dòng tiền trong kinh doanh để hiểu rõ hơn mối liên hệ giữa tiền vào và tiền ra.
Điểm hòa vốn là gì và vì sao người mới cần nắm chắc
Nói ngắn gọn, điểm hòa vốn là mức doanh thu mà tại đó tổng tiền thu về vừa đủ bù hết tổng chi phí đã bỏ ra. Ở mốc này bạn chưa lãi, nhưng cũng chưa lỗ. Mọi đơn hàng vượt qua mốc này mới thật sự mang lại lợi nhuận, còn những đơn trước đó chủ yếu đang gánh chi phí cho doanh nghiệp.
Hãy lấy ví dụ một quán trà sữa. Mỗi tháng quán tốn khoảng 20 triệu đồng cho tiền mặt bằng, điện nước và lương pha chế. Khoản này gọi là chi phí cố định. Dù bán được một ly hay một nghìn ly, quán vẫn phải trả đúng từng ấy tiền mỗi tháng.
Bên cạnh đó còn có chi phí biến đổi, tức những khoản tăng theo từng ly bán ra như đường, sữa, ly nhựa và ống hút. Nếu hôm nay quán đóng cửa thì chi phí biến đổi bằng không, nhưng chi phí cố định vẫn tiếp tục chạy. Phân biệt được hai loại chi phí này là bước đầu tiên để tính đúng điểm hòa vốn.
Người mới kinh doanh dễ mắc một sai lầm quen thuộc: thấy doanh thu tăng là mừng, nhưng quên rằng chi phí cũng đang tăng theo. Biết trước điểm hòa vốn giúp bạn tránh cảm giác bán đông mà vẫn thiếu tiền cuối tháng.
Có thể hình dung điểm hòa vốn như vạch xuất phát thật sự của việc kinh doanh. Trước vạch đó, hoạt động của bạn chủ yếu đang bù lỗ. Sau vạch đó, mỗi đơn hàng mới thật sự tạo ra lãi. Khi cần lên kế hoạch mở rộng, chẳng hạn thuê thêm nhân viên hay mở chi nhánh thứ hai, con số này cho bạn căn cứ rõ ràng thay vì phỏng đoán.
Cách tính điểm hòa vốn bằng công thức đơn giản
Công thức cơ bản như sau: điểm hòa vốn theo số lượng bằng chi phí cố định chia cho lãi gộp trên mỗi sản phẩm. Lãi gộp là giá bán trừ đi chi phí biến đổi của đúng sản phẩm đó. Không cần giỏi toán, chỉ cần vài phép cộng, trừ, nhân, chia là làm được.
Quay lại quán trà sữa: chi phí cố định 20 triệu đồng, giá bán mỗi ly 30.000 đồng, chi phí biến đổi khoảng 15.000 đồng. Lãi gộp mỗi ly là 15.000 đồng. Lấy 20.000.000 chia cho 15.000, ta được khoảng 1.333 ly mỗi tháng.
Nói cách khác, quán cần bán hơn 1.300 ly một tháng, tương đương khoảng 44 ly mỗi ngày, mới bắt đầu có lãi thật sự. Khi chia nhỏ theo ca làm việc, bạn sẽ dễ đặt mục tiêu cho từng nhân viên và từng khung giờ hơn.
Dưới đây là bảng tóm tắt các khoản trong ví dụ để bạn đối chiếu khi áp dụng vào mô hình của mình.
| Khoản mục | Ví dụ quán trà sữa nhỏ |
|---|---|
| Chi phí cố định mỗi tháng | Khoảng 20 triệu đồng, gồm mặt bằng, điện nước và lương pha chế |
| Giá bán mỗi ly | 30.000 đồng |
| Chi phí biến đổi mỗi ly | Khoảng 15.000 đồng, gồm nguyên liệu, ly và ống hút |
| Điểm hòa vốn | Xấp xỉ 1.333 ly một tháng, tức hơn 44 ly mỗi ngày |
Theo dõi doanh số so với điểm hòa vốn mỗi tuần
Tính xong con số không có nghĩa là bạn đã xong việc. Chúng tôi khuyên bạn ghi lại doanh số mỗi tuần rồi đối chiếu với mốc hòa vốn đã tính. Nhìn theo tuần giúp phát hiện vấn đề sớm, thay vì đợi đến cuối tháng mới giật mình.
Nếu có tuần bán dưới mức cần đạt, đó là tín hiệu nên xem lại. Bạn có thể kiểm tra giá bán, chi phí nguyên liệu hoặc cách bán hàng. Thử một combo khuyến mãi nhỏ hay điều chỉnh giờ mở cửa cũng là cách đơn giản để kiểm chứng giả định của mình.
Nếu muốn xem thêm ví dụ tính toán cho các mô hình khác, bạn có thể ghé bài tổng hợp kinh nghiệm mở tiệm kinh doanh nhỏ, nơi có nhiều tình huống thực tế hơn khi lập kế hoạch cho cửa hàng của bạn.
Lưu ý khi áp dụng điểm hòa vốn vào kinh doanh nhỏ
Điểm hòa vốn không phải con số cố định. Giá nguyên liệu và tiền thuê mặt bằng thay đổi liên tục, nhất là với những ai nhập hàng từ nguồn giá biến động mạnh. Vì vậy, bạn nên tính lại mỗi khi chi phí nhập hàng tăng trên 10% hoặc khi có thay đổi về giá bán.
Đừng chỉ nhìn doanh thu để đánh giá việc kinh doanh đang tốt hay xấu. Hãy đặt doanh thu cạnh điểm hòa vốn mỗi tháng, để biết mình đang nằm trước hay sau vạch lãi. Cách làm này đơn giản nhưng hiệu quả hơn nhiều so với cảm tính.
Chúng tôi từng đồng hành cùng một bạn mở tiệm bánh nhỏ. Ban đầu bạn chỉ nhìn doanh thu rồi mừng thầm. Khi tính lại, bạn phát hiện phải bán hơn 200 hộp bánh mỗi tháng mới hết lỗ, trong khi tháng trước chỉ bán được 160 hộp. Nhờ phát hiện sớm, bạn điều chỉnh lại giá và cắt bớt một khoản thuê ngoài không cần thiết. Tháng sau, tiệm đã vượt qua vạch hòa vốn.
Từ câu chuyện đó có thể thấy, con số khô khan lại là công cụ ra quyết định rất hữu ích hằng ngày. Chúng tôi khuyên người mới nên thử ngay từ tháng đầu tiên, dù quy mô còn nhỏ.
Nếu bạn đang loay hoay với con số đầu tiên, hãy ngồi xuống ghi lại ba thứ: chi phí cố định, chi phí biến đổi của từng sản phẩm và giá bán. Việc này chỉ mất khoảng mười lăm phút. Sau đó bạn sẽ biết chính xác mình cần bán bao nhiêu để hết lỗ, thay vì chờ đến cuối tháng mới hồi hộp mở sổ sách.